PCB siparişlerinde yaşanan gecikmelerin büyük kısmı tasarımdan değil, Gerber paketinin nasıl hazırlandığından kaynaklanır. Eksik bir drill dosyası, iç içe klasörler, Türkçe karakterli dosya adları ya da aynı arşive konmuş iki farklı proje, dosyanın otomatik analizini bozar. Sonuç ya yanlış fiyattır ya da üretim öncesi DFM kontrolünde siparişin beklemeye alınmasıdır. Bu rehberde, hangi tasarım programını kullanırsanız kullanın Gerber paketinizi ilk seferde sorunsuz hazırlamanız için gereken her şeyi topladık.
Gerber Dosyanı Ücretsiz Kontrol Et
Gerber dosyası nedir?
Gerber (RS-274X), baskı devre kartının her katmanını ayrı ayrı tanımlayan, sektör standardı bir vektör dosya biçimidir. Bir PCB tek bir dosyadan değil, bir dosya setinden üretilir: her bakır katmanı, solder mask, silkscreen ve kart dış hattı ayrı bir Gerber dosyasıdır. Delikler ise genellikle ayrı bir Excellon drill dosyasında tanımlanır. Üretici bu setin tamamını birlikte okuyarak kartınızı üretir. Setten tek bir dosya eksikse kart ya üretilemez ya da yanlış üretilir.
Günümüzde RS-274X ve onun gelişmiş sürümü olan Gerber X2 kullanılır. Eski RS-274D biçiminde aperture bilgisi ayrı bir dosyada tutulduğu için hataya çok açıktır; bu biçimde çıktı almayın.
Bir Gerber paketinde hangi dosyalar olmalı?
| Katman | Ne işe yarar? | Yaygın uzantılar |
|---|---|---|
| Üst bakır (Top Copper) | Üst yüzdeki iz, pad ve bakır alanlar | .GTL, F_Cu.gbr |
| Alt bakır (Bottom Copper) | Alt yüzdeki iz, pad ve bakır alanlar | .GBL, B_Cu.gbr |
| İç bakır katmanlar (4 katman+) | Güç, toprak ve sinyal katmanları | .G1, .G2, In1_Cu.gbr |
| Üst / alt solder mask | Lehim maskesinin açılacağı (pad) bölgeler | .GTS / .GBS |
| Üst / alt silkscreen | Komponent isimleri, logo, yazılar | .GTO / .GBO |
| Kart dış hattı (Outline) | Kartın kesileceği sınır, iç kesimler | .GKO, .GM1, Edge_Cuts.gbr |
| Drill (delik) dosyası | Kaplamalı (PTH) ve kaplamasız (NPTH) delikler | .DRL, .TXT, .XLN |
| Paste (krem lehim) katmanı | Yalnızca SMT stencil siparişi için gerekir | .GTP / .GBP |
Paste katmanları PCB üretiminde kullanılmaz ama SMT stencil sipariş edecekseniz mutlaka pakete ekleyin. Stencil bu katmandan kesilir.
ZIP mi, RAR mı?
Elektromall sipariş formu hem ZIP hem RAR kabul eder, ancak önerimiz her zaman ZIP'tir:
- ZIP, Windows, macOS ve Linux'ta ek program gerektirmeden oluşturulup açılabilen evrensel biçimdir. Tasarım programlarının çoğu da Gerber çıktısını doğrudan ZIP olarak verir.
- RAR'ın bazı sürümleri (özellikle RAR5, şifreli veya çok parçalı arşivler) otomatik analiz araçlarında açılamayabilir.
- 7z, TAR.GZ, şifreli ZIP ve bölünmüş (part1, part2) arşivler kullanmayın.
- Arşivi şifrelemeyin. Şifreli arşiv otomatik olarak analiz edilemez.
Önerilen boyut 4 MB'a kadardır. Gerber dosyaları metin tabanlıdır ve sıkıştırıldığında çok küçülür. Arşiviniz bu boyutu aşıyorsa büyük ihtimalle içinde Gerber olmayan dosyalar (3D modeller, PDF'ler, proje yedekleri) vardır.
Dosya ve klasör adlarında Türkçe karakter, boşluk ve özel karakter
Üretim zincirindeki CAM yazılımları, farklı işletim sistemleri ve sunucular dosya adlarını farklı karakter kodlamalarıyla okur. Bir bilgisayarda "Güç_Kartı" olarak görünen ad, başka bir sistemde "G├╝├º_Kart─▒" gibi bozuk karakterlere dönüşebilir. Bu durumda katman tanımlama başarısız olur.
Kurallar:
- Türkçe karakter kullanmayın: ç, ğ, ı, İ, ö, ş, ü yerine c, g, i, I, o, s, u yazın. "Güç Kartı" yerine
guc_karti. - Boşluk kullanmayın: Boşluk yerine alt çizgi (_) veya tire (-) kullanın. "motor surucu v2" yerine
motor_surucu_v2. - Özel karakter kullanmayın:
# % & @ ! ? * ( ) [ ] { } ' " + = ; , ~gibi karakterler bazı sistemlerde komut ya da joker karakter olarak yorumlanır. - Yalnızca İngilizce harfler, rakamlar, alt çizgi, tire ve nokta kullanın.
- Dosya uzantılarını değiştirmeyin. Programınızın ürettiği uzantılar (.GTL, .gbr, .drl) katman tanımlamasında kullanılır.
- Dosya adlarını kısa tutun. Çok uzun yollar Windows'ta 260 karakter sınırına takılabilir.
Aynı kural proje adı, klasör adı ve ZIP dosyasının adı için de geçerlidir. Tasarım programı Gerber dosyalarını proje adından türettiği için, projenize baştan İngilizce karakterli bir ad vermek en temiz çözümdür.
Neden iç içe klasör olmamalı?
En sık karşılaştığımız hatalardan biri şu yapıdır:
proje.zip
└── proje/
└── cikti/
└── gerber/
├── proje-F_Cu.gbr
└── ...Bu yapı üç soruna yol açar:
- Otomatik analiz dosyaları bulamayabilir. Bazı araçlar yalnızca arşivin kök dizinine bakar. Katmanlar üç klasör derinde kaldığında "Gerber bulunamadı" hatası alınır.
- Başka klasörler de pakete karışır. Klasörü toptan ZIP'lediğinizde eski çıktılar, yedekler ve 3D model klasörleri de arşive girer. Hangisinin güncel olduğu anlaşılmaz.
- Yol uzunluğu ve karakter sorunları çoğalır. Her klasör adı, Türkçe karakter ve boşluk hatası riskini artırır.
Doğru yapı: Gerber ve drill dosyalarını tek bir klasörde toplayın, klasörü değil, dosyaları seçip sıkıştırın. Arşivi açtığınızda dosyalar doğrudan görünmelidir:
motor_surucu_v2.zip ├── motor_surucu_v2-F_Cu.gbr ├── motor_surucu_v2-B_Cu.gbr ├── motor_surucu_v2-F_Mask.gbr ├── motor_surucu_v2-B_Mask.gbr ├── motor_surucu_v2-F_Silkscreen.gbr ├── motor_surucu_v2-B_Silkscreen.gbr ├── motor_surucu_v2-Edge_Cuts.gbr ├── motor_surucu_v2-PTH.drl └── motor_surucu_v2-NPTH.drl
Programınızın kendi ürettiği ZIP'i (EasyEDA, Eagle CAM ve Proteus gibi) açıp yeniden sıkıştırmayın. Doğrudan yükleyin. Yeniden sıkıştırma çoğu zaman fazladan bir klasör katmanı ekler.
Tek arşivde birden fazla proje: neden sakıncalı?
Bazı kullanıcılar zaman kazanmak için iki ya da daha fazla farklı kartın Gerber dosyalarını tek bir ZIP'e koyuyor. Aynı kartın eski ve yeni sürümlerini birlikte gönderenler de oluyor. Bu, siparişlerde en çok soruna yol açan uygulamadır:
- Katmanlar karışır: Arşivde iki tane üst bakır dosyası varsa, analiz aracı hangisinin hangi karta ait olduğunu bilemez. Yanlış kombinasyon üretilebilir.
- Ölçü ve fiyat yanlış çıkar: İki kartın outline'ı üst üste okunduğunda kart boyutu olduğundan büyük hesaplanır ve fiyat yanlış çıkar.
- Revizyon karışıklığı: "kart_v1" ve "kart_v2" aynı arşivdeyse üretime hangisinin gireceği belirsizdir. DFM aşamasında siparişiniz sorular nedeniyle bekler.
- Farklı tasarımlar tek karta sığdırılmış sayılır: Birden fazla farklı devreyi tek bir panelde üretmek istiyorsanız bu ayrı bir üretim seçeneğidir (farklı dizayn sayısı). Arşive iki proje koymak bunun yerine geçmez.
Doğrusu: Her kart için ayrı bir Gerber arşivi hazırlayın ve ayrı sipariş kalemi olarak ekleyin. Aynı paneli birden fazla dizayndan oluşturmak istiyorsanız panellemeyi tasarım programınızda yapın ve paneli tek bir Gerber seti olarak çıkarın, ya da sipariş formundaki "Farklı Dizayn Sayısı" seçeneğini kullanın.
Gerber hazırlarken teknik kontrol listesi
Tasarım tarafı
- DRC'yi çalıştırın: Tasarım kuralı kontrolü hatasız olmadan çıktı almayın.
- Bakır dolguları (zone/polygon) yeniden doldurun: KiCad'de zone'ları yeniden doldurmayı, Altium'da polygon'ları repour etmeyi unutmayın. Aksi hâlde eski dolgu çıktıya girer.
- Kart dış hattı kapalı bir şekil olmalı: Outline çizgilerinin uçları birleşmeli, çift çizgi ya da boşluk olmamalı. Açık outline'da kartın ölçüsü hesaplanamaz.
- Outline'ı tek bir katmanda tutun: Kart kenarı hem mekanik katmanda hem silkscreen'de çiziliyse üretici hangisinin esas olduğunu soracaktır.
- Silkscreen pad üzerine taşmasın: Pad üzerine gelen yazılar lehimlenebilirliği bozar. Programınızda "silkscreen'i solder mask'ten çıkar" seçeneğini açın.
- İz genişliği ve boşluklarını üretici kabiliyetine göre tutun: Standart prototip üretimde tipik minimumlar 0.127 mm (5 mil) iz/boşluk ve 0.3 mm delik çapıdır. Daha ince değerler ek maliyet ya da DFM uyarısı doğurabilir.
Çıktı tarafı
- Birim ve format: Milimetre ile 4.6 (KiCad) veya 4:4 (Altium) format önerilir. Gerber ve drill dosyaları aynı birim ve aynı orijin ile çıkarılmalıdır; aksi hâlde delikler kayar.
- Drill dosyasını unutmayın: En sık eksik gelen dosyadır. Kaplamalı (PTH) ve kaplamasız (NPTH) delikler tek dosyada veya iki ayrı dosyada olabilir; ikisi de pakette olmalıdır.
- Aynalama yapmayın: Alt katmanlar aynalanmadan (mirror kapalı) çıkarılmalıdır. Üretici alt katmanı kendisi yönlendirir.
- Gereksiz dosyaları eklemeyin: Şematik PDF, 3D STEP modeli, proje dosyası ve montaj çizimi Gerber paketine ait değildir. Gerekirse sipariş notunda ayrıca iletin.
- Çıktıyı görüntüleyin: Siparişten önce paketi bir Gerber görüntüleyicide açın. Tasarım programında gördüğünüz ile çıktının aynı olduğundan emin olun.
Sık yapılan hatalar ve sonuçları
| Hata | Sonuç | Çözüm |
|---|---|---|
| Drill dosyası yok | Kart deliksiz üretilemez, sipariş bekler | Drill/Excellon çıktısını ayrıca alın |
| Outline katmanı yok ya da açık | Ölçü hesaplanamaz, fiyat yanlış çıkar | Kapalı outline çizin, katmanı pakete ekleyin |
| İç içe klasörler | Katmanlar bulunamaz | Dosyaları seçerek sıkıştırın |
| Türkçe karakterli dosya adı | Katmanlar tanınmaz | İngilizce karakter, alt çizgi kullanın |
| İki proje tek arşivde | Katman karışıklığı, yanlış üretim | Her kart için ayrı arşiv |
| Eski zone dolgusu | Bakır alanlar tasarımdan farklı | Çıktı öncesi zone'ları yeniden doldurun |
| Gerber ve drill farklı birim | Delikler padlerden kayar | Aynı birim ve orijin kullanın |
Programınıza göre adım adım Gerber çıktısı
Her tasarım programında menüler ve ayarlar farklıdır. Kullandığınız programın rehberini açın:
- KiCad'de Gerber çıktısı alma
- Altium Designer'da Gerber çıktısı alma
- EasyEDA'da Gerber çıktısı alma
- Eagle ve Fusion Electronics'te Gerber çıktısı alma
- Proteus'ta Gerber çıktısı alma
- OrCAD/Allegro, DipTrace, PADS ve Fritzing'de Gerber çıktısı alma
Sıkça sorulan sorular
Gerber X2 mi, RS-274X mi seçmeliyim?
İkisi de kabul edilir. Gerber X2, katmanın ne olduğunu (ör. "üst bakır") dosyanın içine yazdığı için katman tanımlamayı kolaylaştırır. Programınız destekliyorsa X2 seçebilirsiniz; emin değilseniz RS-274X (X1) her yerde çalışır.
Proje dosyamı (.kicad_pcb, .PcbDoc, .brd) gönderebilir miyim?
Otomatik fiyatlandırma ve analiz Gerber üzerinden çalışır. Üretim de Gerber'den yapılır. Lütfen proje dosyası yerine Gerber paketi yükleyin.
Paketimin doğru olduğundan nasıl emin olurum?
Arşivinizi online Gerber görüntüleyicimize yükleyin. Kartın 2D/3D görüntüsü, ölçüsü ve katman sayısı tasarımınızla uyuşuyorsa paketiniz hazırdır. Ardından anında fiyat alabilirsiniz.
Diğer rehberler: Tüm PCB rehberleri · SMT stencil rehberi · BOM listesi nedir? · PCB ve PCBA farkı
