Elektronik üretimle ilk kez karşılaşanların en sık karıştırdığı iki kavram PCB ve PCBA'dır. Kısaca: PCB, üzerinde hiçbir komponent olmayan çıplak devre kartıdır; PCBA ise komponentleri dizilmiş, lehimlenmiş ve çalışmaya hazır kart montajıdır. Bu yazıda iki kavramı ayrıntılı karşılaştırıyor, her biri için hangi dosyaların gerektiğini, maliyeti nelerin belirlediğini ve projeniz için hangisini seçmeniz gerektiğini anlatıyoruz.
PCB nedir?
PCB (Printed Circuit Board – baskı devre kartı), elektronik komponentleri mekanik olarak taşıyan ve aralarındaki elektriksel bağlantıyı bakır izlerle sağlayan kartın kendisidir. Genellikle FR-4 cam elyaf epoksi bir taban malzemesinin üzerine bakır katmanlar, onların üzerine yeşil (veya başka renkte) solder mask ve beyaz silkscreen yazılar eklenerek üretilir.
Bir PCB siparişinde size gelen şey, komponentleri takılmamış ama delikleri, pad'leri ve izleri hazır kartlardır. Komponentleri siz ya da bir dizgi firması lehimler. Türkçede PCB için "baskı devre", "baskılı devre kartı", "devre kartı" ve "plaket" ifadeleri de kullanılır.
PCB üretim süreci hakkında ayrıntılı bilgi için PCB üretimi sayfamıza bakabilirsiniz.
PCBA nedir?
PCBA (Printed Circuit Board Assembly – baskı devre kartı montajı), PCB'nin üzerine tüm elektronik komponentlerin yerleştirilip lehimlenmiş hâlidir. Türkiye'de bu işleme genellikle "dizgi" veya "SMT dizgi" denir. PCBA sürecinin sonunda elinize doğrudan cihazınıza takabileceğiniz, çalışan bir kart geçer.
PCBA iki ana montaj yöntemini içerir:
- SMT (Surface Mount Technology – yüzey montaj): SMD komponentler kartın yüzeyindeki pad'lere krem lehimle yapıştırılır ve reflow fırınında lehimlenir. Modern kartların büyük çoğunluğu SMT'dir.
- THT (Through-Hole Technology – delikli montaj): Bacaklı komponentler (konnektörler, büyük elektrolitik kondansatörler, röleler) kartın deliklerinden geçirilir ve dalga lehim, seçici lehim ya da elle lehimlenir.
PCB ve PCBA karşılaştırması
| PCB | PCBA | |
|---|---|---|
| Ne teslim edilir? | Çıplak, komponentsiz kart | Komponentleri dizilmiş, lehimlenmiş kart |
| Gerekli dosyalar | Gerber + drill | Gerber + drill + BOM + Pick & Place (+ paste katmanı) |
| Ana süreçler | Görüntüleme, aşındırma, delme, kaplama, maske, silkscreen, kesim | PCB üretimi + krem lehim baskısı, dizgi, reflow, THT lehim, muayene |
| Maliyeti belirleyen | Alan, katman, adet, kaplama, teslim hızı | PCB + komponent maliyeti + montaj noktası sayısı + kurulum |
| Süre | Daha kısa | PCB süresi + komponent tedariki + montaj |
| Kimin için? | Kendi lehimleyenler, prototipler, eğitim | Seri üretim, ince pitch/BGA içeren kartlar, zamanı kısıtlı ekipler |
PCBA süreci adım adım
- PCB üretimi: Çıplak kartlar Gerber'e göre üretilir.
- Komponent tedariki: BOM'daki parçalar satın alınır ya da müşteri tarafından gönderilir (consignment).
- Krem lehim baskısı: SMT stencil ile pad'lere krem lehim basılır. Otomatik hatlarda SPI (Solder Paste Inspection) ile lehim hacmi kontrol edilir.
- Dizgi (pick & place): Dizgi makinesi, Pick & Place dosyasındaki koordinat ve açılara göre SMD komponentleri pad'lere yerleştirir.
- Reflow lehimleme: Kart, sıcaklık profili ayarlı bir fırından geçer; krem lehim erir ve komponentler lehimlenir.
- AOI (otomatik optik muayene): Kamera sistemi eksik, kaymış, ters ya da köprülenmiş komponentleri tespit eder.
- THT montaj: Delikli komponentler takılır ve lehimlenir.
- X-ray (gerektiğinde): BGA ve QFN gibi lehimi görünmeyen komponentler X-ray ile kontrol edilir.
- Test ve temizlik: Görsel kontrol, istenirse fonksiyonel test ve flux temizliği yapılır.
PCBA için hangi dosyalar gerekir?
- Gerber paketi: Paste katmanları dahil. Nasıl hazırlanacağı Gerber hazırlama rehberimizde.
- BOM (malzeme listesi): Designator, adet, değer, kılıf ve üretici parça numarası (MPN) içeren liste. Ayrıntılar BOM listesi rehberimizde.
- Pick & Place / Centroid / CPL dosyası: Her komponentin X, Y koordinatı, yüzü ve dönüş açısı.
- Montaj çizimi (önerilir): Polariteli parçaların (diyot, LED, tantal, entegre) yönünü gösteren PDF.
- Özel talimatlar: Dizilmeyecek (DNP) parçalar, muadil politikası, test gereksinimleri.
Hangisini seçmelisiniz?
PCB (çıplak kart) seçin, eğer:
- Prototip aşamasındaysanız ve birkaç kartı kendiniz lehimleyebiliyorsanız,
- Komponentlerinizin çoğu THT veya büyük SMD'lerse (0805, SOIC),
- Komponentler zaten elinizdeyse,
- Eğitim, hobi ya da bitirme projesi yapıyorsanız.
PCBA (dizgili kart) seçin, eğer:
- Kartınızda QFN, BGA, 0402 veya daha küçük pasifler gibi elle lehimlenmesi zor komponentler varsa,
- Onlarca veya yüzlerce kart üreteceksiniz ve tutarlı kalite istiyorsanız,
- Ekibinizin zamanı lehim yapmaktan daha değerliyse,
- Ürününüz sertifikasyon veya müşteri teslimatı için tekrarlanabilir bir üretim süreci gerektiriyorsa.
Ara yol: PCB + stencil ile kendi dizginizi yapın
Prototip ve küçük seriler için çok verimli bir yöntem: PCB'nizi SMT stencil ile birlikte sipariş edin, krem lehimi stencil ile basın, komponentleri cımbızla dizin ve kartları küçük bir reflow fırınında ya da sıcak hava istasyonunda lehimleyin. Bu yöntemle 5-20 kartlık bir seriyi bir günde dizmek mümkündür ve ince pitch entegrelerde bile elle lehime göre çok daha az köprülenme olur. Ayrıntılar için SMT stencil rehberimize bakın.
Sıkça sorulan sorular
PCB ile PCBA aynı yerden mi alınmalı?
Zorunlu değildir, ancak aynı üretim zincirinde yapılması Gerber ile montaj dosyaları arasındaki uyumsuzlukları ve lojistik süresini azaltır.
PCBA'da komponentleri kendim gönderebilir miyim?
Evet, buna "consignment" (müşteri malzemesi) denir. Kritik veya özel parçalar için sık kullanılır. Makinede kayıp payı (attrition) için özellikle küçük pasiflerden birkaç adet fazla göndermeniz gerekir.
Elektromall'dan hangi hizmetleri alabilirim?
Elektromall'da online PCB ve SMT stencil siparişi verebilir, anında fiyat görebilir ve BOM'unuzdaki komponentleri elektronik komponent mağazamızda arayabilirsiniz. Dizgi (PCBA) talepleriniz için Gerber, BOM ve Pick & Place dosyalarınızla birlikte pcb@elektromall.com.tr adresine yazın; projenizi değerlendirelim.
İlgili: BOM listesi nedir? · SMT stencil rehberi · PCB üretimi · Tüm rehberler
