Op-Amp Kazanç Hesaplama
- Kazanç (dB)
- —
- Çıkış gerilimi
- —
- Giriş empedansı
- —
- Gürültü kazancı
- —
- Kapalı çevrim bant genişliği
- —
Kullanılan formüller
Eviren: A = −R2/R1 · Evirmeyen: A = 1 + R2/R1 · Fark: Vçıkış = (R2/R1)·(V₂ − V₁)
Bant genişliği ≈ GBW / (1 + R2/R1)
Kısa cevap Op-amp kazancı nasıl hesaplanır?
Evirmeyen op-amp devresinde kazanç A = 1 + R2/R1, eviren devrede A = −R2/R1'dir; R2 geri besleme, R1 giriş veya toprak direncidir. Kazanç dB olarak 20·log₁₀|A| ile ifade edilir. Kapalı çevrim bant genişliği yaklaşık GBW / (1 + R2/R1) kadardır ve çıkış besleme gerilimlerini aşamaz.
İşlemsel kuvvetlendirici (op-amp) devrelerinin kazancını belirleyen, op-amp'ın kendisi değil çevresindeki iki dirençtir. Araç eviren, evirmeyen, fark kuvvetlendiricisi ve gerilim izleyici bağlantıları için kazancı V/V ve dB olarak, çıkış gerilimini besleme sınırlarıyla birlikte, giriş empedansını ve op-amp'ın kazanç-bant genişliği çarpımına göre kapalı çevrim bant genişliğini hesaplar.
Temel bağlantılar
- Evirmeyen kuvvetlendirici: Giriş (+) uca uygulanır, R2 çıkıştan (−) uca, R1 (−) uçtan toprağa bağlanır. A = 1 + R2/R1. Giriş empedansı çok yüksektir; sensör ve mikrofon gibi zayıf kaynaklar için idealdir.
- Eviren kuvvetlendirici: Giriş R1 üzerinden (−) uca uygulanır, (+) uç topraktadır. A = −R2/R1. Çıkış girişe göre ters işaretlidir; giriş empedansı R1'e eşittir.
- Fark kuvvetlendiricisi: Dört dirençle iki giriş arasındaki fark kuvvetlendirilir: Vçıkış = (R2/R1)·(V₂ − V₁). Şönt direnç üzerinden akım ölçmenin klasik yoludur; dirençlerin eşleşmesi ortak mod bastırmayı belirler.
- Gerilim izleyici (tampon): Kazanç 1'dir; yüksek empedanslı bir kaynağı (ör. gerilim bölücü) yükten ayırmak için kullanılır.
Bant genişliği
Her op-amp'ın bir kazanç-bant genişliği çarpımı (GBW) vardır. Kapalı çevrim bant genişliği yaklaşık GBW / gürültü kazancıdır; gürültü kazancı hem eviren hem evirmeyen yapıda 1 + R2/R1'dir. 1 MHz GBW'li bir LM358 ile 100 kat kazanç yalnızca 10 kHz bant genişliği verir; ses için bile sınırdadır. Yüksek kazanç gerekiyorsa kazancı iki kata bölmek veya daha hızlı bir op-amp seçmek çözümdür.
Besleme ve çıkış sınırları
Çıkış, besleme gerilimlerinin dışına çıkamaz. Rail-to-rail olmayan op-amp'larda (LM358, TL072) çıkış beslemeye 1 – 2 V yaklaşabilir; tek 5 V beslemede LM358'in çıkışı yaklaşık 3,5 V'ta tavan yapar. Araç, girdiğiniz beslemelere göre kırpılma olup olmadığını gösterir. 3,3 V mikrodenetleyici devrelerinde rail-to-rail giriş/çıkışlı op-amp'lar (MCP6002, OPA2333 gibi) tercih edilmelidir.
Sıkça sorulan sorular
Direnç değerlerini hangi aralıkta seçmeliyim?
1 kΩ – 100 kΩ çoğu uygulama için uygundur. Çok küçük dirençler op-amp çıkışını yükler, çok büyükler (MΩ) giriş kutuplama akımı, gürültü ve kaçak akımlarla hata üretir.
Kazanç dB olarak nasıl hesaplanır?
dB = 20·log₁₀(|A|). 10 kat 20 dB, 100 kat 40 dB'dir.
Op-amp kararsız hale gelip salınıyor, neden?
Birim kazançta kararlı olmayan op-amp'lar izleyici bağlantıda salınabilir; ayrıca çıkışa doğrudan bağlanan büyük kapasitif yükler (uzun kablo, kondansatör) faz payını azaltır. Çıkışa küçük bir seri direnç (10 – 100 Ω) eklemek genellikle sorunu çözer.
Direnç, kondansatör ve diğer komponentler için ürünlerimize göz atın.
Op-amp ve Entegreler